Linetasarim JETFİKO

Yalova eski Valisi ve İstanbul İstinye Üniversitesi İktisadi, İdari ve Sosyal Bilimler Fakültesi Öğretim Üyesi - Yazar Prof. Dr. Yusuf Erbay, 10 Kasım Atatürk'ü Anma Gününde İstinye Üniversitesinde Atatürk ve Yalova'yı anlattı. " Yeşil liderliğin öncüsü olarak ATATURK" sunumuyla dikkatleri üzerine çeken ve ilgi gören konuşmasında Erbay, Atatürk'ün Yalova'da yaptığı çalışmaları, Yalova'daki Köşkleri ve Yalova'nın çevresiyle barışık imar planlarını bizzat Atatürk'ün çizdiğini anlattı

 

İstinye Üniversitesi İktisadi, İdari ve Sosyal Bilimler Fakültesi Öğretim Üyesi - Yazar Prof. Dr. Yusuf Erbay'ın yaptığı konuşma şöyle:

"Ölümünün 88. Yıldönümünde saygıyla andığımız bugün, Büyük Atatürk’ün liderlik anlayışının, belki de üzerinde yeterince durulmayan, ancak günümüz dünyası açısından giderek daha fazla önem kazanan bir boyutunu paylaşmak istiyorum: Atatürk ve Yeşil Liderlik.İlk çeyreğini geride bıraktığımız 21.yüzyılda insanlığın karşı karşıya bulunduğu en önemli sorunların başında iklim değişikliği, doğal kaynakların tükenmesi, çevre kirliliği, biyolojik çeşitliliğin azalması olduğu tekrar edilmektedir. Bütün bu gelişmelerin gündeme taşıdığı “sürdürülebilir kalkınma ihtiyacı” ise vazgeçilmez hale gelmektedir.Bu sorunlar, ülkelerin yalnızca ekonomik ve teknolojik kapasitelerini değil, aynı zamanda liderlik anlayışlarını da yeniden değerlendirmelerini zorunlu kılmaktadır.

Değerli Katılımcılar,

Bugün modern yönetim literatüründe bu ihtiyaca cevap veren kavramlardan biri Yeşil Liderlik olarak tanımlanmaktadır.Yeşil liderlik çok özet olarak; doğayı korumayı, doğal kaynakları sorumlu kullanmayı, çevreyle uyumlu kalkınmayı, bilim ve teknolojiyi ekolojik yarar için seferber etmeyi ve gelecek kuşaklara yaşanabilir bir dünya bırakmayı esas alan bir liderlik yaklaşımıdır.Bu kavramın günümüz yönetim literatüründe yer almasından onlarca yıl önce, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün Yalova'da gerçekleştirdiği uygulamalara baktığımızda inanılması zor bir “çevre dostu anlayışla” çağları aşan bir öngörü yeteneğiyle karşılaşıyoruz.Bir ağacın dalını kesmemek için bir köşkü yerinden oynatan; kilometrelerce yolu çınar ağaçlarıyla donatan; bir kaplıca bölgesini bilim, sağlık, doğa ve turizm ekseninde yeniden düzenleyen; tarımsal üretimi bilimsel temellere oturtan ve bir kentin geleceğini planlı şehircilik anlayışıyla şekillendiren bir devlet adamı görüyoruz.Atatürk'ün Yalova'daki uygulamaları, yalnızca doğa sevgisinin değil, doğayla uyumlu bir kalkınma ve yönetim vizyonunun da son derece dikkat çekici örnekleridir. Çağdaş bir gelişme modelinin pilot uygulaması olarak Yalova kentinin stratejik bir yaklaşımla planlanması, tam anlamıyla geleceğe bırakılan bir “Yeşil Liderlik” mirasıdır.

Değerli Katılımcılar,

-Bu noktada belirtmek gerekir ki, ilk geldiği tarih olan 19 Ağustos 1929’dan, son ayrılış tarihi olan 1 Şubat 1938’e kadar, aralıklarla, toplam 311 gün kaldığı ve adeta yazlık bir başkente çevirdiği Yalova’da, yeni Cumhuriyetle ilgili önemli kararlar almış, programlar yürütmüştür.Rutin devlet işlerinin yanı sıra, Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu'nun kuruluş sürecine ilişkin çalışmalar ve görüşmeler gerçekleştirilmiş; Türk tarihinin ana hatlarının belirlenmesine yönelik çalışmalar ele alınmış; Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın kuruluş sürecine ilişkin önemli görüşmeler yapılmış ve eğitim ve teknik okullarla ilgili kararlar üzerinde çalışılmıştır.-

Değerli Katılımcılar,

Sizlere bu konuşmayı yapma görevini üstlendiğimde, Yürüyen Köşkü anlatmayı planlamıştım. Ancak, daha sonra, sembolik önemi oldukça büyük ve etkileyici olan bu olgunun, Atatürk’ün Yalova’da gerçekleştirdiği yeşil dostu kalkınma stratejisinin bir parçası olduğu gerçeğinden bahsetmenin, daha doğru ve anlamlı olacağı düşüncesi ön plana çıktı. (Özellikle Sayın Rektör Yardımcımız Peyami Hoca'nın konuşmaya “Atatürk ve Yeşil Liderlik” başlığını önermesi ile).

Değerli Katılımcılar,

Bu bağlamda, Atatürk’ün ülkenin çeşitli bölgelerinde örneklerine rastladığımız yeşil dostu kalkınma vizyonunun Yalova’da örnek bir uygulama olarak hayata geçirilen stratejisini, altı ana başlık altında değerlendirmek istiyorum.

1. Yürüyen Köşk

Atatürk'ün çevre duyarlılığını anlatan en çarpıcı örneklerden biri, hiç kuşkusuz Yürüyen Köşk'tür.1930 yılında Yalova'daki Millet Çiftliği'nde bulunan çınar ağacının dallarından biri yeni yaptırılan iki katlı küçük köşkün çatısına zarar verecek duruma geldiğinde, ağacın dalının kesilmesi önerildi. Bu öneriyi kabul etmeyen Atatürk’ün verdiği karar, çevre etiği açısından son derece anlamlıdır: Ağacın dalı kesilmeyecek, köşk kaydırılacaktır.Atatürk’ün nezaretinde, İstanbul Belediyesi'nden gelen teknik bir ekibin gerçekleştirdiği mühendislik çalışmasıyla köşkün temeli açılmış, altına raylar yerleştirilmiş ve bina bulunduğu yerden yaklaşık 4,80 metre doğuya doğru kaydırılmıştır.Böylece bugün Yürüyen Köşk olarak bildiğimiz yapı ortaya çıkmıştır.Bu olay, basit bir ağaç sevgisi hikâyesinin çok ötesinde anlam taşımaktadır.İnsanların ihtiyaçları ile doğanın varlığı karşı karşıya geldiğinde, mutlaka doğanın feda edilmesi gerekmediğini gösteren Atatürk, doğayı korumak için bilimi, mühendisliği ve teknolojiyi de devreye sokmuştur. Günümüzde geliştirilen yeşil liderlik yaklaşımında bu davranış iki önemli kavramda karşılığını bulmaktadır: Birincisi, örnek olarak liderlik etmek; ikincisi ise yenilikçi yeşil kararlar almak.Atatürk, çevreye saygıyı bir söylem olarak bırakmamış, kendi yaşam alanında somut bir karara dönüştürmüştür.Teknolojinin doğayı tahrip etmek için değil, doğayı korumak için kullanılabileceğini göstermiştir.Yürüyen Köşk'ün bugün bize verdiği mesaj çok açıktır:Bir ağacı yaşatmak için bir binayı hareket ettirebiliyorsak, kalkınma anlayışımızı da doğayı yaşatacak biçimde değiştirebiliriz.(Zaman içinde çeşitli bakım çalışmaları yapılan Yürüyen Köşk, şu anda müze olarak ziyarete açıktır. Tanıtımı için belgeseller çekilen Köşk için, Fazıl Say tarafından 2017 yılında "Yürüyen Köşk (Opus 72) adlı eser bestelenmiştir).

2. Çınarlı Hıyaban

Atatürk'ün Yalova'daki çevre vizyonu, Yürüyen Köşk'te tek bir ağacın korunmasıyla sınırlı değildir.Bu duyarlılık, Yalova ile Termal arasındaki güzergâhın ağaçlandırılmasıyla daha geniş bir çevre ve peyzaj anlayışına dönüşmüştür.Atatürk'ün talimatıyla bu yolun iki tarafına binlerce çınar fidanı dikilmiş ve güzergâh Çınarlı Hıyaban olarak adlandırılmıştır. (12 kilometre boyunca 2200 çınar)Burada dikkat çekici husus, ağaçların yalnızca yol kenarına dikilmiş süs unsurları olarak düşünülmemiş olmasıdır.Bu uygulama, doğayı ulaşım altyapısının, kent estetiğinin ve toplumsal yaşamın ayrılmaz bir parçası hâline getiren bir anlayışın ürünüdür.Bugün şehircilik literatüründe yeşil koridorlar, ekolojik bağlantılar, kentsel mikroklima ve peyzaj bütünlüğü gibi kavramlarla ifade ettiğimiz yaklaşımlar, bu uygulamanın çağdaş karşılıkları arasında değerlendirilebilir.Çınarlı Hıyaban, aynı zamanda bir kent kimliği oluşturmuştur. Çınar ağacı, kültürümüzde köklülüğün, dayanıklılığın ve sürekliliğin sembolüdür.Genç Cumhuriyet'in geleceğe uzanan yolunun çınarlarla donatılması, doğa ile uygarlığın birlikte gelişebileceğini gösteren güçlü bir simgesel anlam da taşımaktadır.

3. Termal'in Su Şehrine Dönüştürülmesi

Atatürk'ün Yalova vizyonunun en kapsamlı boyutlarından biri de Termal Kasabası’nın, Batı’da gördüğü termal kentlere benzer hale getirilmek üzere geliştirilmesi ve modern bir sağlık, turizm ve su merkezi hâline getirilmesidir.Atatürk, 1929 yılından itibaren Termal'in tarihî kaplıcalarını ve doğal kaynaklarını yakından incelemiş, buranın sahip olduğu potansiyelin değerlendirilmesi için önemli çalışmalar başlatmıştır.Termal'in geleceği, yalnızca kaplıca sularından yararlanılan bir tesis olarak değil; suyun, ormanın, temiz havanın, sağlık hizmetlerinin ve modern mimarinin bütünleştiği bir yaşam ve sağlık merkezi olarak düşünülmüştür.Bu kapsamda dönemin önemli şehir plancılarından Henri Prost'un planlama çalışmalarından yararlanılması da dikkat çekicidir.Burada temel yaklaşım, yapılaşmanın doğal çevrenin önüne geçmemesi; topoğrafyanın, orman dokusunun ve su kaynaklarının dikkate alınmasıdır.Termal'in kaplıca tesisleri, otel yapıları, yürüyüş alanları ve doğal çevresi birlikte ele alınmıştır.Bu yaklaşım, günümüzde sürdürülebilir turizm ve çevreyle uyumlu mimarlık olarak tanımladığımız ilkelerle örtüşmektedir.Atatürk'ün Termal vizyonunda suyun özel bir yeri vardır. Su, yalnızca ekonomik bir kaynak değil; sağlık, yaşam kalitesi ve bölgesel kalkınmanın temel unsurlarından biridir.Bu nedenle Termal'in bir su ve şifa merkezi olarak geliştirilmesi, doğal kaynakların değerlendirilmesiyle toplumsal refahın artırılması arasında bir bağ kurmaktadır.Bugün sürdürülebilir su yönetimi dediğimiz yaklaşım da tam olarak bunu gerektirir: Kaynakları tüketmeden, doğal dengeleri gözeterek ve gelecek kuşakların ihtiyaçlarını da dikkate alarak kullanmak.Termal örneğinde karşımıza çıkan düşünce şudur:Doğal kaynaklar, yalnızca ekonomik değer üretmek için değil, insanın ve doğanın birlikte daha iyi bir yaşam sürmesi için değerlendirilmelidir.

4. Termal Arboretumu:

Atatürk'ün Yalova ve Termal'e ilişkin vizyonunun bir diğer önemli boyutu, bitki çeşitliliğinin korunması ve geliştirilmesidir.Termal'i yalnızca su zenginliği ile tanınan bir dinlenme ve kaplıca merkezi olarak değerlendirmemiş; bitki ve ağaç çeşitliliğinin korunabileceği, tanıtılabileceği ve bilimsel olarak incelenebileceği bir doğa alanı olarak da ele almıştır.Bu yaklaşım, “arboretum” yani canlı ağaç müzesi anlayışıyla örtüşmektedir.Farklı coğrafyalardan getirilen ağaç ve bitki türlerinin bir arada yetiştirilmesi, doğanın yalnızca korunacak değil, aynı zamanda tanınacak ve öğrenilecek bir değer olduğunu ortaya koymaktadır.Biyolojik çeşitlilik, ekolojik denge ve bitki bilimi açısından bu tür alanlar son derece önemlidir. Bugün ekolojik okuryazarlık dediğimiz kavramın temelinde de bu anlayış bulunmaktadır.Atatürk'ün Termal'deki doğa yaklaşımı, yeşil liderliğin gelecek kuşaklara karşı sorumluluk anlayışını yansıtmaktadır. Doğa, tüketilip bitirilecek bir kaynak değil; korunması, geliştirilmesi ve gelecek nesillere aktarılması gereken bir emanettir.

5. Baltacı ve Millet Çiftlikleri

Atatürk'ün Yalova'daki yeşil liderlik anlayışını değerlendirirken tarımsal üretime verdiği önemi de göz ardı edemeyiz.Kurduğu Baltacı ve Millet Çiftlikleri, onun doğa, bilim, üretim ve ekonomik kalkınma arasındaki ilişkiye nasıl baktığını gösteren önemli örneklerdir.Cumhuriyet'in ilk yıllarında Türkiye, savaşların ardından ekonomik yapısını yeniden kurmaya çalışmaktadır. Bu dönemde tarım, ülkenin ekonomik bağımsızlığının ve toplumsal refahının temel unsurlarından biridir.Atatürk, çiftlikleri yalnızca üretim yapılan işletmeler olarak değil, modern tarım tekniklerinin uygulanabileceği ve geliştirilebileceği örnek alanlar olarak değerlendirmiştir.Bilimsel hayvancılık, nitelikli damızlık hayvanların yetiştirilmesi, yeni bitki türlerinin denenmesi, tarım makinelerinin kullanılması ve verimliliğin artırılması bu yaklaşımın temel unsurlarıdır.Çiftliklerin çevre köylüleri ve çiftçiler için birer uygulamalı eğitim alanı niteliği taşıması da önemlidir. Böylece bilimsel bilgi, laboratuvarların ya da uzmanların tekelinde kalmamış, doğrudan üreticinin yaşamına taşınmıştır.Atatürk'ün bu çiftliklerle ilgili en anlamlı davranışlarından biri ise 1937 yılında çiftliklerini ve çeşitli varlıklarını millete bağışlamasıdır. Bu karar, özel imkânlarla oluşturulan üretim ve kalkınma birikiminin kamu yararına sunulması açısından son derece değerlidir.Burada yeşil liderliğin iki temel boyutunu görüyoruz: Birincisi, doğal kaynakları bilimsel yöntemlerle ve verimlilik anlayışıyla değerlendirmek.İkincisi, elde edilen değeri yalnızca bireysel kazanç için değil, toplumun ve ülkenin geleceği için kullanmak.Atatürk'ün tarım yaklaşımı, ekonomik kalkınmanın doğayla uyumlu ve bilimsel temellere dayalı olması gerektiğini göstermektedir.

6. Yalova'nın Planlı Kentleşmesi

Atatürk'ün Yalova'ya verdiği önem, bütün bu çalışmaların yaşanabilir bir kent vizyonu etrafında birleşmesini sağlamıştır.Yalova, onun gözünde yalnızca dinlenmek için tercih ettiği bir yer değil, genç Cumhuriyet'in modernleşme ve kalkınma anlayışını gösterebilecek örnek bir kenttir.Bu nedenle Yalova'nın gelişiminin plansız yapılaşmaya bırakılmaması, doğal güzelliklerinin korunması ve çağdaş bir kent kimliği kazanması önemsenmiştir.Parklar, yeşil alanlar, meydanlar, sahil düzenlemeleri, yollar ve altyapı çalışmaları bu gelişimin parçalarıdır. Derelerin ıslahı, bataklık alanların sağlık koşulları açısından düzenlenmesi, sıtmayla mücadele ve kent altyapısının iyileştirilmesi de dönemin temel ihtiyaçları arasında yer almıştır.Bütün bu çalışmalar, kentsel gelişmenin yalnızca bina ve yol yapımından ibaret olmadığını ortaya koymaktadır. Bir kent aynı zamanda insan sağlığı, çevre kalitesi, sosyal yaşam, ulaşım, yeşil alanlar ve ekonomik faaliyetler arasındaki ilişkinin bütünüdür.Atatürk'ün Yalova yaklaşımında da bu bütünlük dikkat çekmektedir.Yalova'nın gelişmesi için alınan idari ve ekonomik kararlar, kentin daha geniş bir kalkınma perspektifi içinde değerlendirilmesini sağlamıştır.Bugün yeşil şehircilik ve sürdürülebilir kent yönetimi olarak adlandırdığımız anlayışın temelinde de bu bütüncül bakış bulunmaktadır.

Değerli katılımcılar,

Sözü edilen bilime dayalı ve bütüncül çalışmaların sonucu olarak şu cümleyi rahatlıkla kurabiliriz: Atatürk’ün Yalova vizyonu, bugünün ve geleceğin liderlik anlayışına ışık tutmaktadırYürüyen Köşk'te bir ağacın dalını korumak için binayı hareket ettiren bir çevre etiği görüyoruz.Çınarlı Hıyaban'da doğayı kent yaşamının ve ulaşımın ayrılmaz bir parçası hâline getiren bir peyzaj ve şehircilik anlayışı görüyoruz.Termal'in su şehrine dönüştürülmesi çalışmalarında doğal kaynakları sağlık, turizm ve toplumsal refah için değerlendiren bir kalkınma modeli görüyoruz.Termal Arboretumu'nda biyolojik çeşitliliği tanıma, koruma ve gelecek kuşaklara aktarma iradesini görüyoruz.Baltacı ve Millet Çiftlikleri'nde bilime dayalı tarımsal üretim, ekonomik sürdürülebilirlik ve kamu yararı anlayışını görüyoruz.Yalova'nın planlı gelişiminde ise bütün bu unsurları bir araya getiren çağdaş bir kent vizyonuyla karşılaşıyoruz.Bütün bunlar bize çok önemli bir gerçeği hatırlatıyor:Atatürk'ün Yalova'daki uygulamaları birbirinden bağımsız projeler değildir. Bunlar, doğa ile insanı, bilim ile kalkınmayı, ekonomi ile toplumsal refahı aynı düşünce sistemi içinde buluşturan bütüncül bir vizyonun parçalarıdır.

Değerli Katılımcılar,

Elbette Atatürk'ün yaşadığı dönemde bugünkü anlamıyla iklim değişikliği, yeşil ekonomi veya yeşil liderlik kavramları henüz gelişmiş değildi.Ancak onun gerçekleştirdiği uygulamalar, bugün bu kavramlarla ifade ettiğimiz pek çok ilkeyle güçlü biçimde örtüşmektedir.İşte bu nedenle Atatürk'ün Yalova deneyimi yalnızca geçmişin güzel anıları olarak görülemez.Bu deneyimi gerçekleştiren liderlik anlayışını, günümüzün ve geleceğin çevre politikaları, şehircilik anlayışı, sürdürülebilir kalkınma hedefleri ve liderlik modelleri açısından yeniden değerlendirmeliyiz.Çünkü bugün dünyanın aradığı liderlik anlayışı; yalnızca ekonomik büyümeyi sağlayan değil, büyümenin bedelini doğaya ödetmeyen liderlik anlayışıdır.Yalnızca bugünün ihtiyaçlarını karşılayan değil, gelecek kuşakların yaşam hakkını da gözeten liderlik anlayışıdır.Yalnızca projeler üreten değil, toplumda çevre bilinci ve sorumluluk kültürü oluşturan liderlik anlayışıdır.Atatürk'ün Yalova'da ortaya koyduğu yaklaşım, tam da bu açıdan bizlere önemli bir tarihsel miras bırakmaktadır.Bugün Yalova'nın ve ülkemizin geleceğini planlarken kendimize şu soruyu sormalıyız:Bir ağacın dalını korumak için köşkünü hareket ettiren bir liderin mirasına sahip çıkmak, yalnızca o köşkü korumak mıdır; yoksa onun temsil ettiği doğa, bilim, akıl ve gelecek sorumluluğu anlayışını yaşatmak mıdır?Cevap açıktır.Atatürk'ün mirasına gerçek anlamda sahip çıkmak, onun doğaya gösterdiği saygıyı, bilime duyduğu güveni ve kalkınma konusundaki ileri görüşlülüğünü bugünün koşullarında yeniden hayata geçirmektir.

Değerli Katılımcılar,

Yürüyen Köşk bize bir ağacı yaşatmayı; Çınarlı Hıyaban geleceği yeşertmeyi; Termal doğayla uyumlu kalkınmayı; Arboretum biyolojik çeşitliliği korumayı; Çiftlikler bilime dayalı üretimi; Yalova'nın kentleşme deneyimi ise yaşanabilir şehirler kurmayı öğretiyor.Bütün bu mesajlar tek bir düşüncede birleşiyor:Gerçek kalkınma, doğayı tüketerek değil, doğayla birlikte gelişerek mümkündür.Bu anlayışla sözlerimi bitirirken Büyük Atatürk'ü saygı, minnet ve şükranla anıyorum. O’nun Yalova'da bıraktığı yaşayan ekolojik mirasın gelecek kuşaklara ilham vermesini diliyorum. Bana bu sunumu yapma imkânı veren Rektörümüze ve dinleme zahmetinde bulunan sizlere teşekkürlerimi sunuyorum.